อวัยวะส่วนต่าง ๆ ของช้าง  
 
 
 

สมอง เมื่อเทียบกับน้ำหนักตัวช้างมีขนาดของสมองที่ไม่สมดุลกับตัว เพราะสมองของช้างมีขนาดเล็กมาก ทว่ามีลักษณะพิเศษที่ช่วยในการจดจำและดมกลิ่น คือ มีลักษณะเป็นลอนและมีรอยหยักมาก ทำให้ช้างฉลาดและมีความสามารถในการเรียนรู้มากกว่าสัตว์อื่น

ฟัน ช้างจะมีฟันน้ำนม ๑ ชุด และมีฟันแท้ ซึ่งเรียกว่า “ฟันกราม” อีกประมาณ ๕ ชุด ในลูกช้างเกิดใหม่จะมี Cheek teeth ประมาณ ๖ ซี่ เมื่อโตขึ้นเรื่อย ๆ ฟันใหม่จะค่อย ๆ ดันเจริญออกมาพร้อมกับดันเอาซี่เก่าเคลื่อนที่มาด้านหน้าและหลุดออกไป ช้างจะเคี้ยวอาหารโดยการเคลื่อนไหวของฟันกรามจากหน้าไปหลัง ถ้าฟันกรามชุดสุดท้ายหลุดออกไปเมื่อใดช้างก็มีชีวิตได้อีกไม่นาน

งาช้าง ก็คือ ฟันหน้าหรือฟันเขี้ยวของช้างที่งอกออกจากขากรรไกรบนข้างละอัน เกิดขึ้นเมื่อช้างมีอายุประมาณ ๖–๑๓ เดือน แต่จะเริ่มโผล่ให้เห็นเมื่อช้างมีอายุประมาณ ๒-๕ ปี เริ่มแรกงาจะงอกออกมาเป็นตุ่มนิ่ม ๆ มีเลือดมาเลี้ยงคล้ายฟันน้ำนมเด็ก ต่อมามีฟอสฟอรัสมากเกาะก็แข็งแรงขึ้น งาช้างมีหลายชั้นสวมกันเป็นปลอก ๆ ติดกันแน่นแยกจากกันไม่ได้ โดยชั้นในสุดจะเกิดทีหลังสุด งาที่ที่โผล่ออกมาให้เห็นนั้นมีเพียง ๒/๓ ของความยาวจริงทั้งหมดของงา ส่วนอีกประมาณ ๑/๓ ของความยาวนั้นฝังในกะโหลก ซึ่งส่วนนี้มักจะมีลักษณะกลวง และมีเลือดพร้อมเส้นประสาทอยู่ภายใน โดยเส้นประสาทนี้จะวิ่งจากกะโหลกไปตามแกนกลางของงาช้างจนจรดปลายของงา ดังนั้นปลายงาช้างจึงมีความรู้สึกเหมือนกับฟันของคน

นัยน์ตาช้าง มีขนาดที่เล็กมากเมื่อเทียบกันรูปร่างอันสูงใหญ่ แต่ก็สามารถที่จะมองเห็นสิ่งต่าง ๆ ได้ชัดเจนดี โดยช้างสามารถที่จะเห็นได้ดีในระยะทางประมาณ ๒๕–๓๐ หลา แต่ในระยะประมาณ ๕๐ หลาขึ้นไป ช้างจะเริ่มมองเห็นไม่ค่อยชัด แต่ถ้ามีการเคลื่อนไหวจะสามารถรู้ได้

นัยน์ตาช้าง มีขนาดที่เล็กมากเมื่อเทียบกันรูปร่างอันสูงใหญ่ แต่ก็สามารถที่จะมองเห็นสิ่งต่าง ๆ ได้ชัดเจนดี โดยช้างสามารถที่จะเห็นได้ดีในระยะทางประมาณ ๒๕–๓๐ หลา แต่ในระยะประมาณ ๕๐ หลาขึ้นไป ช้างจะเริ่มมองเห็นไม่ค่อยชัด แต่ถ้ามีการเคลื่อนไหวจะสามารถรู้ได้

งวง นับเป็นอวัยวะที่น่าทึ่งที่สุด เพราะใช้ได้สารพัดประโยชน์ เป็นทั้งจมูก มือ และนิ้วรวมทั้งท่อดูดน้ำ งวงช้างไม่มีกระดูกแข็งอยู่ภายใน แต่มีกล้ามเนื้ออยู่มากถึง ๔๐,๐๐๐ มัด งวงช้างจึงอ่อนนุ่มและสามารถหยิบจับอะไรเล็ก ๆ ได้ ทั้งยังทำให้งวงแข็งจนสามารถยกน้ำหนักได้เป็นร้อยกิโลกรัม งวงยังเต็มไปด้วยประสาทมากมายที่ใช้รับกลิ่นรับสัมผัส ในกรณีที่ช้างตาบอดพบว่างวงยังเป็นเสมือน “ไม้เท้า” ที่ช่วยนำทาง งวงช้างยังทำหน้าที่เป็น “ท่อ” ใช้ดูดน้ำมาสาดรดลำตัวให้คลายร้อน เพราะงวงช้างจุน้ำได้ถึงราว ๑๐ ลิตร และยังสูบดินฝุ่นขึ้นพ่นกันแมลงรบกวนได้อีกด้วย เนื่องจากงวงเป็นอวัยวะที่ไวต่อความรู้สึกและมีผลต่อความเป็นความตาย ยามที่มันไล่ศัตรูช้างจะม้วนงวงไว้แน่น เพราะกลัวงวงจะได้รับบาดเจ็บ

ผิวหนังช้าง จะมีความหนาของผิวหนังตามส่วนต่าง ๆ ของร่างกายไม่เท่ากัน แต่ไม่ว่าจะมีความหนามากน้อยเพียงใดก็จะมีความไวต่อการสัมผัสเท่ากันทุกจุด ผิวหนังช้างมักมีความหนาตั้งแต่ ๐.๕-๑ นิ้ว ช้างที่มีสุขภาพดีผิวหนังจะมีรอยย่นคล้ายกับผิวน้อยหน่า และมีสีเข้ม น้ำหนักเฉลี่ยของผิวหนังประมาณ ๙.๘๒% ของน้ำหนักตัว ผิวหนังของช้างสามารถเคลื่อนไหวได้โดยอาศัยกล้ามเนื้อพิเศษด้านล่างที่มีชื่อว่า Carnosus

 
     
 

เล็บเท้า ช้างเป็นสัตว์ที่มีนิ้วเท้าสั้นมากจนแลเห็นแต่อุ้งเท้า มีเล็บโผล่ให้เห็นเป็นบางเล็บ ส่วนมากช้างจะมี ๑๘ เล็บ คือ เท้าหน้าจะมีข้างละ ๕ เล็บ เท้าหลังข้างละ ๔ เล็บ

หางช้าง ตรงปลายหางจะมีขนเส้นโตสีดำ ยาวประมาณ ๔-๖ นิ้วเรียงเป็น ๒ แถว ตลอดความยาวของหางประมาณ ๖-๗ นิ้ว

 
     
     
  สถาบันคชบาลแห่งชาติ  
  info@thailandelephant.org  
 
 
วันที่ 07 กันยายน พ.ศ 2553  
  ลิง้ค์ไปเวบไซต์ที่น่าสนใจ
  องค์การอุตสาหกรรมป่าไม้  
  กระทรวงเกษตรและสหกรณ์  
  กระทรวงทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อม  
  รัฐบาลไทย  
  กรมป่าไม้  
  กรมปศุสัตว์  
  กรมอุทยาน  
  องค์การสวนสัตว์  
  ภาคีช้างไทย  
  มูลนิธิช้างแห่งประเทศไทย  
  มูลนิธิช่วยชีวิตสัตว์ป่าแห่งประเทศไทย  
  มูลนิธิโลกสีเขียว  
  กองทุนสัตว์ป่าโลกประเทศไทย  
  มูลนิธิคืนช้างสู่ธรรมชาติ  
  มูลนิธิกองทุนรักษ์ช้างภาคเหนือ  
  โรงพยาบาลช้าง  
       
   

 

 
 
 

                                                                                                                        สถาบันคชบาลแห่งชาติ
                          ที่อยู่ กม. 28-29 ถนนลำปาง-เชียงใหม่ ต. เวียงตาล อ.ห้างฉัตร จังหวัดลำปาง 52190 ประเทศไทย
                                                                                            Tel : 66-5424-7876, Fax : 66-5424-7896
                                                                                                     email : info@thailandelephant.org