ศูนย์บริบาลช้างปางหละ

ในอดีตองค์การอุตสาหกรรมป่าไม้ มีช้างงานมากกว่า 150 เชือกกระจายอยู่ทั่วภาคเหนือ เพื่อช่วยในการชักลากไม้ตามป่าสัมปทานต่าง ๆ ซึ่งในการชักลากไม้ต้องใช้ช้างทั้งเพศผู้และเพศเมีย ทำให้มีลูกช้างเกิดทุกปี ลูกช้างนั้นจะต้องอยู่กับแม่ช้างและกินนมแม่อยู่นาน 3-4 ปี จึงจะสามารถแยกลูกช้างออกไปฝึกได้ ทำให้เป็นภาระต่อหน่วยช้างที่มีช้างแม่ลูกอ่อน และส่วนใหญ่ลูกช้างมากกว่าครึ่งต้องล้มตายลงจากอุบัติเหตุป่า เช่น ถูกสัตว์มีพิษและสัตว์ร้ายในป่าทำร้าย เป็นต้น

ในปี พ.ศ. 2512 .ดร.อำนวย คอวนิช อดีตผู้อำนวยการองค์การอุตสาหกรรมป่าไม้ ซึ่งในขณะนั้นดำรงตำแหน่งหัวหน้ากองทำไม้ภาคเหนือ  ได้มองเห็นปัญหาดังกล่าว จึงได้ก่อตั้ง“ ศูนย์ฝึกลูกช้าง “ ขึ้นที่บ้าน         ปางหละ ตำบลบ้านหวด อำเภองาว   จังหวัดลำปาง

โดยมีจุดประสงค์ดังนี้คือ

  1. 1. เพื่อฝึกลูกช้างให้มีความอดทน แข็งแรง และมีความชำนาญในการทำไม้ทุกประเภท
  2. 2. เพื่อฝึกลูกช้างให้มีนิสัยดี เชื่อฟังคำสั่ง ไม่ดุร้าย
  3. 3. เพื่อแยกลูกช้างออกจากแม่ เพื่อให้แม่ช้างมีโอกาสทำงานได้เต็มที่
  4. 4. เพื่อให้ลูกช้างมีความปลอดภัยจากสัตว์ร้ายต่างๆ เช่น งูพิษ ฯลฯ
  5. 5. เพื่อให้ลูกช้างอยู่ในความดูแลอย่างใกล้ชิดกับสัตวแพทย์

สามารถกล่าวได้ว่าศูนย์ฝึกลูกช้างแห่งนี้เป็นศูนย์ฝึกลูกช้างทำไม้แห่งแรกและแห่งเดียวในโลก มีชื่อเสียงเป็นที่รู้จักแพร่หลายทั้งในและต่างประเทศ

จนกระทั่งทางรัฐบาลได้ออกพระราชกำหนดยกเลิกสัมปทานป่าไม้ ทั่วประเทศลงในวันที่ 17 มกราคม 2532 ทำให้ช้างเอกชนจำนวนมากและช้างขององค์การอุตสาหกรรมป่าไม้ไม่มีงานทำ  ช้างขององค์การอุตสาหกรรมป่าไม้ได้รวบรวมนำมาไว้ที่ศูนย์ฝึกลูกช้างบ้านปางหละ บางส่วนกระจายอยู่ตามสวนป่าขององค์การอุตสาหกรรมป่าไม้

ปัจจุบันศูนย์บริบาลช้างบ้านปางหละ มีหน้าที่ดูแลช้างชราให้มีสุขภาพแข็งแรง โดยเป็นช้างที่เกษียณจากการทำงาน หรืออาจจะเป็นช้างพิการ ตาบอด, ช้างที่ได้รับสารเสพติดเนื่องมาจากใช้ทำไม้ และช้างอันตราย เปรียบเสมือนเป็นบ้านหลังสุดท้ายของช้าง โดยเน้นการเลี้ยงดูที่สร้างความสัมพันธ์ระหว่างคนกับช้าง เลี้ยงในป่า และมีโรงผลิตยาสมุนไพรช้างที่สามารถผลิตได้เฉลี่ยเดือนละ 600 กิโลกรัม  

การดำเนินงานด้านการอนุรักษ์และบริบาลช้าง

– งานเลี้ยงดูและบริบาลช้าง ศูนย์บริบาลช้าง บ้านปางหละ                            (ข้อมูลปี พ.ศ.2559) ช้างที่อยู่ในความดูแล  จำนวน 30 เชือก ได้ทำการรักษาช้างป่วยทั้งหมด จำนวน 45 เคส (จำนวน 25 เชือก)  ช้างป่วยที่เข้ารับการรักษาทั้งหมด จำนวน 25 เชือก

ศูนย์อนุรักษ์ช้างไทย, จังหวัดลำปาง